Tóm tắt: Chi phí phục vụ khách hàng là mọi khoản bạn chi để bán, giao và chăm sóc từng khách. Khách mua nhiều chưa chắc mang lãi nhiều. Hãy đo từng khách, chọn khách đủ tiêu chuẩn, rồi tách gói để mỗi nhóm trả đúng thứ mình dùng. Trong mô hình 7B, chủ đề này thuộc bánh răng Buy và Bridge.
Ngày 3/9/2020, Talk Business & Politics đưa tin Walmart yêu cầu mọi nhà cung cấp giao đúng hạn, đủ số lượng 98% đơn hàng từ ngày 15/9/2020, ai không đạt bị phạt 3% giá vốn hàng hóa. Nhà cung cấp lúc đó mới đạt khoảng 70% (Talk Business & Politics, 2020). Một nhà cung cấp gọi quy định này là rất nặng tay và không cần thiết.
Walmart là khách mà nhà cung cấp nào cũng muốn có. Vậy mà khách lớn nhất có thể là khách ít lãi nhất. Shapiro và cộng sự mở bài báo năm 1987 bằng đúng nhận xét ấy: doanh số cao chưa chắc đem lại thu nhập cao (Shapiro và cộng sự, 1987). Bài trước nhìn chi phí từ phía khách, qua tổng chi phí sở hữu. Bài này lật lại: bạn tốn bao nhiêu để phục vụ từng khách, và khách nào đáng một cam kết như thế.
Bài đi từ bốn nhóm khách đến cách SAP và TSMC tách gói, rồi cái giá Maersk trả khi chọn khách, và việc doanh nghiệp Việt nên làm.
Bốn nhóm khách trong ma trận giá và chi phí phục vụ là ai?
Trong chính bài báo ấy, Shapiro và cộng sự viết rằng lợi nhuận theo phần trăm doanh số thường cao hơn nhiều ở đơn này so với đơn khác. Theo cách tôi đọc, chỗ chênh nằm ở cách mỗi khách bắt bạn phục vụ họ, không phải trên báo giá.
Ma trận đặt giá thực thu (net price), tức giá sau chiết khấu và ưu đãi, cạnh chi phí phục vụ khách hàng (cost to serve). Chi phí phục vụ gồm bốn loại: trước bán (gặp gỡ, báo giá), sản xuất (may đo, đơn nhỏ), phân phối (giao lẻ, đi xa) và dịch vụ sau bán (lắp đặt, đào tạo), theo tóm tắt của Rajagopal và Sanchez (2004); ví dụ trong ngoặc là của tôi.
Tôi gọi bốn ô bằng nhãn riêng; cột cuối là cách đọc của tôi:
| Nhóm khách | Giá thực thu | Chi phí phục vụ | Dấu hiệu thường gặp |
|---|---|---|---|
| Khách hạng sang (carriage trade) | Cao | Cao | Đòi may đo, nhiều vòng duyệt, chịu trả |
| Khách ít đòi hỏi (passive) | Cao | Thấp | Đặt đều, ít hỏi, ít khiếu nại |
| Khách giá sàn (bargain basement) | Thấp | Thấp | Cần hàng chuẩn, tự lo phần còn lại |
| Khách đòi nhiều, trả ít (aggressive) | Thấp | Cao | Ép giá, đòi giao lẻ, phạt nặng, trả chậm |
Nhà cung cấp hay tin phần lớn khách nằm ở hai ô mà giá và chi phí đi cùng chiều: hạng sang và giá sàn. Nhưng khi phân tích thật, hơn một nửa số khách thường rơi vào hai ô lệch: ít đòi hỏi, và đòi nhiều, trả ít (theo tóm tắt của Rajagopal và Sanchez, 2004). Tôi đọc lãi thật và lỗ thật nằm ở đó.
Con số trung bình che cả hai. Nghiên cứu của A.T. Kearney, do Martin Christopher dẫn, cho rằng điều đáng chú ý là chi phí chênh nhau giữa khách và giữa cỡ đơn. Christopher viết thêm: chi phí phục vụ trung bình dễ tính, nhưng có thể không khách nào tốn đúng mức ấy (Christopher, 2004).
Báo cáo theo sản phẩm cho bạn biết bán gì có lãi. Nó không cho bạn biết bán cho ai có lãi.
Nhóm khách đòi nhiều, trả ít ăn mòn lợi nhuận ra sao?
Quay lại Walmart. Khoản phạt 3% giá vốn hàng hóa là một dòng chi phí phục vụ do chính khách viết ra, và nó không nằm trên báo giá của bạn. Khoảng cách từ 70% lên 98% là phần nhà cung cấp phải tự lấp, bằng thêm chuyến hàng, tồn kho đệm, giao sớm: đó là cách đọc của tôi, không phải số của bài báo (Talk Business & Politics, 2020).
Vì sao một khách rơi vào ô này? Shapiro và cộng sự nêu bốn khía cạnh: kinh tế của khách, quyền lực, bản chất nhóm ra quyết định và quan hệ thể chế giữa hai bên (theo tóm tắt của Rajagopal và Sanchez, 2004). Tôi đọc chúng thế này: khách biên mỏng thì ép giá; khách lớn, bạn nhỏ thì khách viết luật; một hội đồng mua hàng nhiều ghế thì mỗi vòng duyệt thêm một lần gặp, một bản chào. Vấn đề không phải quy mô, mà là giá không khớp với chi phí khách gây ra.
Đo trước khi phán. Bảng lãi lỗ theo khách của Martin Christopher (2004) kể những khoản không bao giờ hiện trên báo giá: các lần gặp bán hàng, thời gian quản lý khách lớn, chiết khấu đặc biệt, kho riêng, hàng trả lại, thời hạn trả tiền thật. Phép thử của ông: nếu mất khách này, tôi tránh được chi phí nào và mất bao nhiêu doanh thu?
Có bốn lối ra: định giá riêng cho phần việc thêm; tách phần dịch vụ tốn kém ra khỏi giá, như hình thức collect của Walmart; viết lại điều khoản theo hướng đơn giản hóa thay vì ép buộc, với giá rõ ràng, hợp đồng ngắn gọn, điều khoản công bằng (sách Mô hình 7B cho B2B, chương 9); và khi không cách nào khớp, rời đi.
Tách gói sản phẩm và dịch vụ mở ra những lựa chọn nào?
Anderson và Narus (1995) chỉ ra một chỗ lệch: nhà cung cấp đã dựng sản xuất linh hoạt, linh kiện mô-đun, nền tảng dùng chung để may đo mà giữ được chi phí, nhưng phần lớn nhà sản xuất chỉ tập trung vào chính sản phẩm, trong khi dịch vụ tạo khác biệt và tác động rất lớn tới chi phí và lợi nhuận (Anderson và Narus, 1995). Tôi cho rằng chi phí phục vụ phình ra ở dịch vụ đi kèm, nên tách gói (unbundling) là đặt giá và quyền lựa chọn riêng cho phần ấy. Tôi thấy bốn cách.
Một lõi tối giản cho người chỉ cần lõi. Năm 2025, TSMC sản xuất 12.682 sản phẩm bằng 305 công nghệ cho 534 khách hàng (TSMC, truy cập 2026). Dịch vụ CyberShuttle cho nhiều thiết kế dùng chung một bộ mặt nạ để chia nhau chi phí dụng cụ; theo TSMC, nó cắt chi phí chạy mẫu tới 90% (TSMC, truy cập 2026). Tôi gọi đó là chuyến xe chung: cánh cửa Buy rẻ cho thiết kế còn đang thử, và người chạy mẫu hôm nay có thể là khách sản xuất ngày mai.
Một thực đơn nhiều tầng để khách tự chọn. Đó là chuyện của SAP, ngay dưới đây.
Tính riêng phần dịch vụ khách muốn tự lo. Với hình thức collect, Walmart lo vận chuyển, còn nhà cung cấp nhận một khoản giảm trừ để bù cước (Talk Business & Politics, 2020). Giá tách thành phần hàng và phần cước.
Giao lớp dịch vụ cho đối tác. Value Chain Alliance của TSMC gồm các công ty dịch vụ thiết kế độc lập, giúp công ty hệ thống, công ty ASIC và khách khởi nghiệp đưa thiết kế vào sản xuất; theo TSMC, chương trình mở rộng khả năng phục vụ nhiều loại khách hơn (TSMC, truy cập 2026). Đây là chỗ bánh răng Bridge bắt đầu quay.
SAP: Một gói cao cấp cho mọi khách, rồi phải lùi
Tháng 7/2008, SAP thông báo thay Standard Support, gói hỗ trợ có sẵn trong mọi hợp đồng, bằng Enterprise Support; chi phí hỗ trợ tăng gần 30% (Rosalie Marshall, iTnews, 2008). Alan Bowling, chủ tịch Hội người dùng SAP Anh và Ireland, nói nhiều thành viên có thể không muốn hoặc không cần mức hỗ trợ thêm này. Enterprise Support ban đầu định giá 22% phí bản quyền mỗi năm, khi Standard Support chỉ 17%; kế hoạch bắt buộc mọi khách lên tầng cao hơn, và sự phản đối mạnh của các hội người dùng buộc SAP hoãn (Information Age, 2010).
SAP lập chương trình KPI cùng SUGEN, mạng lưới lãnh đạo các hội người dùng SAP, cam kết gắn các lần tăng giá sau này với việc đạt KPI; một trăm công ty tham gia, và gánh nặng thời gian, hậu cần đặt lên họ là vấn đề lớn (Computerworld, 2010). Ngày 14/1/2010, SAP khôi phục quyền chọn: Standard Support 18% giá trị bản quyền phần mềm, điều chỉnh theo lạm phát từ 2011; Enterprise Support niêm yết 22%; chương trình KPI hết cần thiết (Computerworld, 2010).
Phần mềm không đổi. Thứ đổi là ai được chọn trả bao nhiêu cho mức phục vụ nào. Ép nhóm khách đang trả mức cơ bản lên gói đắt hơn, tôi nghĩ, là tự biến họ thành khách bất mãn. Các mức 17%, 22% và 18% là của giai đoạn 2008 đến 2010, theo Information Age và Computerworld (2010).
Mỗi nhóm khách cần bánh răng nào quay mạnh nhất?
Bảng dưới là cách đọc của tôi theo mô hình 7B, không phải dữ liệu của Shapiro: chọn khách là chọn bánh răng nào gánh nhóm khách nào.
| Nhóm khách | Bánh răng quay mạnh nhất | Cách tách gói | Dấu hiệu cần xem lại |
|---|---|---|---|
| Khách hạng sang | Buy, Believer | Gói đầy đủ, ghi giá từng phần | Việc thêm không được tính tiền |
| Khách ít đòi hỏi | Believer, Bridge | Giữ gói gọn, không ép lên tầng | Đối thủ chào giá, khách bắt đầu so sánh |
| Khách giá sàn | Browse, Bridge | Lõi tự phục vụ, giá niêm yết | Đòi thêm dịch vụ mà không trả thêm |
| Khách đòi nhiều, trả ít | Buy | Tính riêng việc thêm, hoặc qua đối tác | Lãi theo khách âm hai quý liền |
Khách hạng sang cần Buy nặng nhất: nhiều người, nhiều vòng, nên mỗi ghế cần một người phụ trách và nội dung riêng, cách làm của ABM; Believer giữ lời hứa sau khi ký. Khách ít đòi hỏi là nguồn Bridge tốt nhất: hỏi giới thiệu ngay sau khi họ đạt một kết quả cụ thể, và đáp bằng thứ tiền không mua được, như quyền dùng sớm, ghế trong ban cố vấn, xuất hiện chung trong case (sách Mô hình 7B cho B2B, chương 12). Đừng ép họ lên gói đắt.
Khách giá sàn đi cửa tự phục vụ: giá niêm yết, đặt trực tuyến, đúng tinh thần Maersk Spot ở mục sau. Bridge của họ chạy qua đối tác, như TSMC, và qua cộng đồng người dùng tự trả lời nhau, cách làm của community marketing B2B; chọn kênh cụ thể thuộc bài kênh phân phối B2B quốc tế.
Mỗi nhóm cũng cần một cách chạy quảng cáo riêng: nội dung đến đúng các ghế của khách hạng sang, tìm kiếm và retargeting dẫn khách giá sàn về trang tự phục vụ, retargeting theo danh sách khách cũ để mời khách ít đòi hỏi giới thiệu. The7 vận hành phần trả tiền ấy như một guồng máy trong dịch vụ digital marketing tổng thể.
Từ kẻ van xin sang người tuyển chọn: nói không với ai?
Sách Mô hình 7B cho B2B (chương 3) đặt hai tâm thế cạnh nhau. Kẻ đuổi theo hỏi: “Ai chịu mua?” Người dẫn dắt hỏi: “Ai phù hợp để làm việc cùng?” Chương 13 đi tiếp: chiến lược là chọn bỏ. Ai phù hợp tùy vào chỗ bạn chọn đứng, tức định vị B2B. Năm câu hỏi này là cách đọc của tôi:
- Giá thực thu, sau chiết khấu, phạt và công nợ, có trả đủ chi phí phục vụ không?
- Mức phục vụ họ cần có đoán trước được không?
- Họ thanh toán đúng hạn không?
- Họ mua vì thế mạnh của bạn, hay chỉ vì giá thấp nhất?
- Sau một năm, họ có thể thành Backing (case, đánh giá) hoặc Bridge (giới thiệu) không?
Maersk: Hãng tàu chọn khách giữa cơn sốt cước
Tháng 6/2019, Maersk ra mắt Maersk Spot với đặt chỗ trực tuyến, giá cố định trả trước và bảo đảm xếp hàng lên tàu. Cam kết đi hai chiều: khách hủy thì chịu phí, hàng bị rớt tàu thì Maersk bồi thường (Maritime Logistics Professional, 2019). Silvia Ding của Maersk nói nhận chỗ vượt tới 30% là chuyện không hiếm và thường làm rớt hàng của khách, vì hãng nhận chỗ vượt để bù khách hủy (Maritime Logistics Professional, 2019). Theo cách tôi đọc, phí hủy và tiền bồi thường đặt giá cho chính chi phí ẩn ấy.
Quý 2/2020, theo giám đốc tài chính của Maersk, Maersk Spot chiếm hơn 40% lượng hàng giao ngay của hãng; CEO Søren Skou gọi đó là sản phẩm có cam kết (FreightWaves, 2020). Năm 2021, tỷ trọng hợp đồng dài hạn tăng lên 65%, từ 50% một năm trước (Hellenic Shipping News, 2022). Vincent Clerc, khi đó là CEO mảng vận tải biển và logistics, nói năm 2022 phần làm với các công ty giao nhận sẽ co lại còn khoảng 25 đến 30% hoạt động của hãng, vì Maersk quyết định bỏ bớt một số cơ hội giao ngay để đầu tư thật sự vào quan hệ dài hạn (FreightWaves, 2022).
Cái giá nằm ở công ty giao nhận nhỏ. Tháng 1/2022, The Loadstar đưa tin Maersk chỉ còn chào họ Maersk Spot, và “hàng nghìn” công ty lo cho sự sống còn; một công ty cỡ vừa nói đó là quyền của Maersk, nhưng quyết định đến quá đột ngột (The Loadstar, 2022). Tháng 2/2023, khi giá giao ngay đã lao dốc, CEO Clerc nói giá hợp đồng bình quân rồi sẽ tiến về giá giao ngay (FreightWaves, 2023).
Tôi đọc chuyện này thế này. Maersk không đóng cửa với khách nhỏ. Hãng chuyển họ sang một cánh cửa khác, rẻ hơn để phục vụ, và trả giá bằng tiếng phàn nàn công khai vì cánh cửa ấy mở ra quá đột ngột. Ba bài học: nói không bằng cách mở một cánh cửa khác, như sản phẩm tự phục vụ hay đối tác; nói sớm; giữ đường quay lại, vì Buy là cánh cửa chứ không phải bức tường cuối. Người bị từ chối cũng kể lại, phần lớn trong những kênh bạn không thấy: sự lan truyền kín.
Chọn khách và tách gói nằm ở đâu trong mô hình 7B?
Chọn khách và tách gói là chỗ bánh răng Buy (Quyết định) quay với sức nặng khác nhau cho từng nhóm khách, còn bánh răng Bridge (Bắc cầu) nhận phần khách mà đội của bạn phục vụ không có lãi. Định nghĩa của Buy: Một quá trình nhiều người, nhiều vòng; là cánh cửa, không phải bức tường cuối. Định nghĩa của Bridge: Khách kéo thêm người qua giới thiệu, cộng đồng và đối tác, guồng máy tự khuếch đại.
Đọc bằng chi phí phục vụ, Buy có hai nghĩa: nhiều người, nhiều vòng là chi phí trước bán, vì mỗi vòng duyệt là một lần gặp, một bản chào; cánh cửa là khách vào bằng cửa tự phục vụ hôm nay có thể thành khách hợp đồng ngày mai. Bridge để đối tác gánh lớp dịch vụ, như TSMC, và để cộng đồng khuếch đại, như hội người dùng SAP.
Buy thuộc tầng bắt nhu cầu, Bridge thuộc tầng khuếch đại, và Believer nối hai tầng: khách được phục vụ đúng mức mới thành Believer, rồi sinh Backing, và Backing sinh Bridge. Từ nhu cầu tới đơn hàng, đọc bài chuyển nhu cầu thành đơn hàng; bài này hỏi thêm đơn hàng nào đáng nhận.
Ba dòng năng lượng chia việc: trả tiền là một cách chạy quảng cáo cho mỗi nhóm, sở hữu là trang giá và thực đơn dịch vụ khách tự đọc, lan truyền là giới thiệu và hội người dùng. Mỗi bánh răng có định nghĩa trong Từ điển 7B, và mô hình 7B kể cách cả bảy khớp nhau. Mô hình 7B do Nguyễn Đình Bảo (Bao7) phát triển tại The7 Digital, trình bày đầy đủ trong sách “Mô hình 7B cho B2B: Đừng van xin nữa, bắt đầu 7B”.
Doanh nghiệp Việt bán ra quốc tế cần làm gì?
Trong 10 tháng năm 2026, Hoa Kỳ là thị trường xuất khẩu lớn nhất của Việt Nam, với kim ngạch 159,40 tỷ USD (Cục Thống kê, qua Tạp chí Kinh tế – Tài chính, 2026). Thị trường lớn kéo theo người mua lớn, những người có thể tự viết luật giao hàng và mức phạt như Walmart. Trước khi nhận đơn lớn nhất năm, hãy tính chi phí phục vụ nó.
Incoterms là một thực đơn tách gói có sẵn. Phòng Thương mại Quốc tế (ICC) mô tả đó là bộ mười một điều kiện thương mại ba chữ cái, mỗi điều kiện chia lại chi phí, rủi ro và nghĩa vụ giữa người mua và người bán (ICC, truy cập 2026). Theo cách tôi đọc, bạn dùng nó được như công cụ chọn khách: khách nhỏ nhận một điều kiện đơn giản với đơn tối thiểu rõ ràng; khách muốn giao tận nơi trả riêng phần dịch vụ ấy.
Năm việc nên làm:
- Lập bảng lãi lỗ cho 10 đến 20 khách lớn nhất, tính cả mẫu thử, phạt giao trễ, công nợ, khiếu nại.
- Xếp khách vào bốn nhóm, xem lại mỗi quý.
- Chào hàng ba tầng: chuẩn, mở rộng với dịch vụ chọn thêm có giá riêng, chiến lược với đội riêng và hợp đồng dài hạn.
- Với khách đòi nhiều, trả ít: định giá việc thêm, giao dịch vụ cho đối tác ở nước sở tại, hoặc rút lui có báo trước.
- Xin giới thiệu từ khách ít đòi hỏi ngay sau một kết quả cụ thể (sách Mô hình 7B cho B2B, chương 12).
Thuật ngữ khi bàn với khách nước ngoài:
| Tiếng Việt | English |
|---|---|
| Chi phí phục vụ khách hàng | Cost to serve |
| Giá thực thu | Net price |
| Khách hạng sang | Carriage trade |
| Khách ít đòi hỏi | Passive customer |
| Khách giá sàn | Bargain basement |
| Khách đòi nhiều, trả ít | Aggressive customer |
| Tách gói | Unbundling |
| Giao đúng hạn, đủ số lượng | On-time in-full (OTIF) |
| Điều kiện thương mại quốc tế | Incoterms |
Kết luận: Khách tốt nhất không phải khách lớn nhất
Quay lại ba cảnh. Walmart viết luật vào chi phí của nhà cung cấp. SAP phải trả lại quyền chọn tầng hỗ trợ. Maersk chọn khách hợp đồng, rồi đưa phần còn lại sang một cánh cửa khác.
Khách tốt nhất không phải khách lớn nhất. Đó là khách trả đủ cho cách bạn phục vụ họ, và kéo thêm người giống họ đến.
Bài trước, tổng chi phí sở hữu, nhìn chi phí từ phía khách. Bài kế tiếp, kênh phân phối B2B quốc tế, bàn ai nên phục vụ khách thay bạn. Cần nhìn toàn cục thì có bài trụ cột B2B quốc tế theo mô hình 7B.
Câu hỏi thường gặp
Chi phí phục vụ khách hàng là gì?
Chi phí phục vụ khách hàng (cost to serve) là mọi chi phí gắn với một khách cụ thể, từ gặp gỡ, báo giá, sản xuất, giao hàng đến hỗ trợ sau bán. Theo tóm tắt của Rajagopal và Sanchez (2004), ma trận của Shapiro và cộng sự gom chúng thành bốn loại: trước bán, sản xuất, phân phối, dịch vụ sau bán.
Bốn nhóm khách trong ma trận của Shapiro là gì?
Ma trận đặt giá thực thu cạnh chi phí phục vụ, cho bốn nhóm: hạng sang, ít đòi hỏi, giá sàn, đòi nhiều, trả ít. Theo tóm tắt của Rajagopal và Sanchez (2004), hơn một nửa số khách thường rơi vào hai ô lệch: ít đòi hỏi, và đòi nhiều, trả ít.
Tách gói sản phẩm và dịch vụ là gì?
Tách gói (unbundling) là bán phần lõi và phần dịch vụ thành những lựa chọn riêng, để mỗi nhóm khách trả đúng mức phục vụ mình cần. Từ tháng 1/2010, SAP cho khách chọn Standard Support ở mức 18% giá trị bản quyền hoặc Enterprise Support ở mức niêm yết 22% (Computerworld, 2010).
Có nên từ chối một khách lớn không?
Chưa, trước khi đo. Lập bảng lãi lỗ cho khách ấy, rồi thử lần lượt: tính giá riêng cho việc thêm, chuyển một phần dịch vụ sang đối tác, viết lại điều khoản. Chỉ rời đi khi giá thực thu không bao giờ trả đủ chi phí phục vụ, và rời đi có báo trước. Sách Mô hình 7B cho B2B (chương 13) gọi đó là chọn bỏ.
Lớp 2: B2B Quốc Tế · Bài 14/24 · Bài trước: TCO Là Gì? · Bài sau: Kênh Phân Phối B2B Quốc Tế · Bài trụ cột: B2B Quốc Tế Theo Mô Hình 7B
Nguồn tham chiếu
- Talk Business & Politics (2020). Walmart demands all suppliers comply with 98% on-time in-full shipment rule. https://talkbusiness.net/2020/09/walmart-demands-all-suppliers-comply-with-98-on-time-in-full-shipment-rule/
- Shapiro, B. P., Rangan, V. K., Moriarty, R. T., Ross, E. B. (1987). Manage Customers for Profits (Not Just Sales). Harvard Business Review, tháng 9/1987. https://hbr.org/1987/09/manage-customers-for-profits-not-just-sales
- Rajagopal, Sanchez, R. (2004). Analysis of Customer Portfolio and Relationship Management Models: Bridging Managerial Dimensions. EconWPA. https://econwpa.ub.uni-muenchen.de/econ-wp/mic/papers/0407/0407001.pdf
- Christopher, M. (2004). Logistics and Supply Chain Management, 3rd edition, chapter 3: Measuring logistics costs and performance. Financial Times Prentice Hall. https://ptgmedia.pearsoncmg.com/images/0273681761/samplechapter/0273681761_ch03.PDF
- Anderson, J. C., Narus, J. A. (1995). Capturing the Value of Supplementary Services. Harvard Business Review, tháng 1/1995. https://hbr.org/1995/01/capturing-the-value-of-supplementary-services
- TSMC (n.d., truy cập 9/11/2026). Company Profile. https://investor.tsmc.com/fundamentals
- TSMC (n.d., truy cập 9/11/2026). CyberShuttle. https://www.tsmc.com/english/dedicatedFoundry/services/cyberShuttle
- TSMC (n.d., truy cập 9/11/2026). Value Chain Alliance. https://www.tsmc.com/dedicatedFoundry/oip/value-chain-aggregator
- Marshall, R., iTnews (2008). SAP users cry foul over support fee hike. https://www.itnews.com.au/news/sap-users-cry-foul-over-support-fee-hike-118043
- Information Age (2010). SAP backs down on Enterprise Support. https://www.information-age.com/?p=25357
- Computerworld (2010). Is the SAP KPI program really dead? https://www.computerworld.com/?p=1599708
- Computerworld (2010). Update: SAP shakes up support plan, executive team. https://www.computerworld.com/?p=1549846
- Maritime Logistics Professional (2019). Maersk Launches Maersk Spot. https://www.maritimeprofessional.com/news/maersk-launches-maersk-spot-347658
- FreightWaves (2020). World’s largest container line triples profits despite COVID. https://www.freightwaves.com/?p=287469
- Hellenic Shipping News (2022). A.P. Moller – Maersk reports record earnings for 2021 and guides for a strong 2022. https://www.hellenicshippingnews.com/?p=910235
- FreightWaves (2022). Shipping giant Maersk could rake in $50 billion over just two years. https://www.freightwaves.com/news/shipping-giant-maersk-could-rake-in-50-billion-over-just-two-years
- The Loadstar (2022). Maersk space ban means ‘a dark future’, maybe the end, for small forwarders. https://theloadstar.com/maersk-space-ban-means-a-dark-future-maybe-the-end-for-small-forwarders/
- FreightWaves (2023). Maersk: Container shipping contract rates will sink to spot levels. https://www.freightwaves.com/news/maersk-container-shipping-contract-rates-will-sink-to-spot-levels
- Cục Thống kê, qua Tạp chí Kinh tế – Tài chính (2026). 10 tháng năm 2026: Xuất nhập khẩu hàng hóa của Việt Nam lần đầu vượt mốc 1.000 tỷ USD. https://tapchikinhtetaichinh.vn/10-thang-nam-2026-xuat-nhap-khau-hang-hoa-cua-viet-nam-lan-dau-vuot-moc-1-000-ty-usd-171406.html
- ICC (n.d., truy cập 9/11/2026). Incoterms 2020. https://iccwbo.org/business-solutions/incoterms-rules/incoterms-2020/







